|
 De astronomische herfst begint op 22 of 23 september en eindigt rond 22 december. In 1931 begon de herfst zelfs pas op 24 september. Die verschuiving wordt o.a. veroorzaakt doordat een volledige omwenteling van de aarde rond de zon niet precies 365 dagen duurt, maar telkens 6 uur langer. Door elke vier jaar een schrikkeljaar te houden wordt deze tijd gecompenseerd. De zon staat bij het begin van de astronomische herfst loodrecht boven de evenaar waardoor dag en nacht, over de hele aarde, bijna even lang duren. Om praktische redenen (om gehele maanden met elkaar te kunnen vergelijken) en volgens internationale afspraak gebruiken de weerkundigen voor het berekenen van klimatologische gegevens een andere seizoensindeling. Dit schept nog wel eens verwarring bij het grote publiek. De maanden september, oktober en november behoren namelijk tot de meteorologische herfst.
De maand september, met het bijbehorende weer, past eigenlijk beter bij de zomer. Pas in de maand oktober zien we de gemiddelde temperatuur snel dalen (van gemiddeld 17 naar 11 graden) waarna november soms al winters weer kan opleveren. In de herfst komt ook een eind aan de zomertijd, die 7 maanden heeft geduurd. In het laatste volle weekend van oktober wordt de klok een uur teruggezet. Als 31 oktober op een zaterdag valt dan wordt de klok dus in het weekend van 24 oktober teruggezet.
Catherina Valkenhoff - Dordrecht |
De herfst is een echte overgangsperiode waardoor verschillende weertype`s de revue in snel tempo kunnen opvolgen. Hoewel de temperatuur snel kan dalen en het weer snel kan verslechteren kan de laatste jaren in september en oktober nog volop worden genoten van warm nazomerweer. In Nederland wordt zo`n warme periode tussen 17 en 25 september ook wel Oudewijvenzomer genoemd, rond 29 september spreken we van een Sint Michielszomertje, begin oktober heet dat kranenzomer en rond 11 oktober Sint Gummaruszomertje. Op 11 november kunnen we dan nog profiteren van de Sint Martenszomer.
 Het mooie weer in de herfst hebben we vaak te danken aan een hogedrukgebied boven Centraal- Europa. Aan de noordwestflank van het hogedrukgebied wordt dan met een zuidelijke stroming warme lucht uit de Middellandse Zee aangevoerd. Ook kunnen restanten van orkanen (depressies) boven de Atlantische Oceaan juist bij ons zorgen voor fraai nazomerweer. Aan de voorzijde van zo`n systeem komt boven West-Europa een zuidelijke stroming op gang waarmee de warmte onze kant op kan komen. De warme lucht, boven in de atmosfeer, stroomt vervolgens van boven naar beneden waardoor zich een hogedrukgebied kan vormen die voor zonnig en warm weer zal zorgen.
De meteorologische herfst in 2006 was de warmste in zeker drie eeuwen. De gemiddelde etmaaltemperatuur is toen uitgekomen op 13.6 graden tegen over normaal 10.2 graden. Er sneuvelden talrijke warmterecords. In het Limburgse Arcen steeg de temperatuur op 23 oktober naar 23.3 graden. Op 25 november steeg de temperatuur in De Bilt naar 17.2 graden. Nog niet eerder (sinds 1901) was het zo laat in het jaar nog zo zacht. Die dag werd in Ell en Maastricht een temperatuur opgetekend van 18,9 graden. Dat is tevens een nieuw landelijk record voor de derde decade van november.
 Niet alleen warmte, maar ook winterse prikkelingen kunnen in de herfst voorkomen. Op 13 oktober 1975 is er op uitgebreide schaal sneeuw gevallen die zelfs even bleef liggen. Het was de vroegste sneeuwval ooit! De bomen hadden hun blad nog niet verloren, terwijl de weilanden vooral in het midden van het land, 's morgens vroeg waren bedekt met een laagje sneeuw van een paar centimeter. Er kwamen soms grote sneeuwvlokken tot wel 3 cm naar beneden. Deze sneeuwvlokken worden, vooral door weeramateurs, ook wel ”witte zakdoekjes”genoemd. Op 24 oktober 2003 viel zelfs in delen van Midden-Nederlnad een laag van 3 tot 5 cm (zie foto). Tegenwoordig wordt door de klimaatverandering alleen maar gesproken over de warmterecords terwijl we de koude perioden voor het gemak vergeten. Toch hoeven we voor een koude oktober niet ver de geschiedenisboeken in te gaan. Oktober 2003 verliep zeer koud met een gemiddelde etmaaltemperatuur van 7.5 graden tegenover normaal 10.3 graden. Het was de koudste oktobermaand sinds 1974 en de maand staat tevens vijfde in de rij van koudste oktobermaanden sinds 1901. Ook 2003 verliep vrij koud, van de afgelopen 10 oktobermaanden zijn dat echter de enige maanden die te koud verliepen.
Het mooist van de herfst (al geldt dat niet voor iedereen!)is wellicht het verkleuren en vallen van de bladeren. Vaak wordt gedacht dat alleen de wind ervoor zorgt dat de bladeren van de boom afvallen. Dit is slechts gedeeltelijk waar. De groene kleur van de bladeren wordt veroorzaakt door de kleurstof chlorophyl die wordt aangemaakt door licht en warmte. Doordat de dagen korter worden en de temperatuur geleidelijk daalt wordt er geen chlorophyl meer aangemaakt. De boom gaat dan zelf maatregelen nemen door ervoor te zorgen dat alle voedingstoffen terugstromen naar de stam. Het gevolg is dat het blad verkleurd naar bruin, rood of geel. Daarna begint de aanmaak van een kurkachtige stof die de steel van het blad uiteindelijk afsluit van de tak. Vervolgens vallen de bladeren van de boom, eventueel geholpen door de wind. Ook vallen veel bladeren na een nacht met lichte vorst.
Foto: Mark Wolvenne - Ter Wolde |
Heeft u vragen over het weer of dit bericht dan kunt u deze sturen naar: edaldus@buienradar.nl
Bron: Ed Aldus - KNMI
Foto van de sneeuw is gemaakt door Arie Verrips, Weerman RTV Utrecht. Overige foto`s: Ed Aldus
|